Eski Türkçede “Umut” ve “Umutsuzluk” Kavram Alanı İçerisindeki Deyimler*

dc.contributor.authorSoyer, Aysun
dc.contributor.authorDemirci, Ümit Özgür
dc.date.accessioned2026-07-01T11:34:10Z
dc.date.available2026-07-01T11:34:10Z
dc.date.issued2024
dc.departmentDüzce Üniversitesi
dc.description.abstractBu çalışmada, temelde Eski Türkçe ve genelde tarihî lehçelerde kullanılan “umut” ve “umutsuzluk” anlamlarına gelen deyimler ele alınmıştır. Bu deyimlerin kullanıldığı dönemler ve bu deyimleri oluşturan kelimelerin anlamları incelenmiştir. Eski Türkçedeki deyimlerin tespiti için Serkan Şen tarafından hazırlanan Eski Türkçenin Deyim Varlığı adlı eserden faydalanılmıştır. Ardından deyimlerin Karahanlı Türkçesi, Harezm- Kıpçak Türkçesi, Çağatay Türkçesi ve Osmanlı Türkçesi gibi dönemlere kadar olan süreçteki varlığı ve deyimleri oluşturan kelimelerin kazandıkları anlamlar ve yapısal değişiklikler incelenmiştir. Karahanlı Türkçesi için Dîvânu Lugâti’t-Türk, Kutadgu Bilig, Atabetü’l-Hakâyık gibi kaynaklar taranmıştır. Harezm Türkçesi için Nehcü’l-Ferâdis, Mukaddimetü’l-Edeb, Kıssasü’l-Enbiyâ, Kutb’un Husrav u Şîrîn’i; Kıpçak Türkçesi için Gülistân Tercümesi ve Türk Dil Kurumu tarafından yayımlanan Kıpçak Türkçesi Sözlüğü incelenmiştir. Çağatay Türkçesi için ise Abuşka Lugatı, Çağatayca Fıkıh Kitabı, Alî Şîr Nevâyi’nin Risâleleri’ne başvurulmuştur. Batı Türkçesi için ise Tarama ve Derleme Sözlükleri ve alanla ilgili bazı eserler de kullanılmıştır. Çalışmada her bir dönem için ilgili kaynaklar ve sözlükler taranmış, deyimlerin evrimi ve anlam değişiklikleri üzerinde durulmuştur. Eski Türkçede “umut” ve “umutsuzluk” anlamlarında kullanılan deyimler arasında bodug tut-, elgin yu-, köŋüli çök-, köŋüli bat-, köŋüli karını çök-, köŋüli karını bat-, köz tut- , közi tongıt-, sav ber-, telmire köz, umug ber-, umug ınag üz-, umug tut-, umugı üzül-, umunç kes- gibi deyimler bulunmaktadır. Ayrıca, çalışmada deyimlerin kalıplaşma derecesini ve biçimini gösteren değerlendirmelere de yer verilmiştir.
dc.identifier.doi10.7827/TurkishStudies.74477
dc.identifier.endpage888
dc.identifier.issn2667-5641
dc.identifier.issue2
dc.identifier.startpage865
dc.identifier.trdizinid1353303
dc.identifier.urihttps://doi.org/10.7827/TurkishStudies.74477
dc.identifier.urihttps://search.trdizin.gov.tr/tr/yayin/detay/1353303
dc.identifier.urihttps://hdl.handle.net/20.500.12684/22975
dc.identifier.volume19
dc.indekslendigikaynakTR-Dizin
dc.language.isotr
dc.relation.ispartofTurkish Studies - Language and Literature
dc.relation.publicationcategoryMakale - Ulusal Hakemli Dergi - Kurum Öğretim Elemanı
dc.rightsinfo:eu-repo/semantics/openAccess
dc.snmzKA_TR_20260623
dc.subjectDil ve Dil Bilim
dc.titleEski Türkçede “Umut” ve “Umutsuzluk” Kavram Alanı İçerisindeki Deyimler*
dc.typeArticle

Dosyalar