Eski Türkçede “Umut” ve “Umutsuzluk” Kavram Alanı İçerisindeki Deyimler*

Küçük Resim Yok

Tarih

2024

Dergi Başlığı

Dergi ISSN

Cilt Başlığı

Yayıncı

Erişim Hakkı

info:eu-repo/semantics/openAccess

Özet

Bu çalışmada, temelde Eski Türkçe ve genelde tarihî lehçelerde kullanılan “umut” ve “umutsuzluk” anlamlarına gelen deyimler ele alınmıştır. Bu deyimlerin kullanıldığı dönemler ve bu deyimleri oluşturan kelimelerin anlamları incelenmiştir. Eski Türkçedeki deyimlerin tespiti için Serkan Şen tarafından hazırlanan Eski Türkçenin Deyim Varlığı adlı eserden faydalanılmıştır. Ardından deyimlerin Karahanlı Türkçesi, Harezm- Kıpçak Türkçesi, Çağatay Türkçesi ve Osmanlı Türkçesi gibi dönemlere kadar olan süreçteki varlığı ve deyimleri oluşturan kelimelerin kazandıkları anlamlar ve yapısal değişiklikler incelenmiştir. Karahanlı Türkçesi için Dîvânu Lugâti’t-Türk, Kutadgu Bilig, Atabetü’l-Hakâyık gibi kaynaklar taranmıştır. Harezm Türkçesi için Nehcü’l-Ferâdis, Mukaddimetü’l-Edeb, Kıssasü’l-Enbiyâ, Kutb’un Husrav u Şîrîn’i; Kıpçak Türkçesi için Gülistân Tercümesi ve Türk Dil Kurumu tarafından yayımlanan Kıpçak Türkçesi Sözlüğü incelenmiştir. Çağatay Türkçesi için ise Abuşka Lugatı, Çağatayca Fıkıh Kitabı, Alî Şîr Nevâyi’nin Risâleleri’ne başvurulmuştur. Batı Türkçesi için ise Tarama ve Derleme Sözlükleri ve alanla ilgili bazı eserler de kullanılmıştır. Çalışmada her bir dönem için ilgili kaynaklar ve sözlükler taranmış, deyimlerin evrimi ve anlam değişiklikleri üzerinde durulmuştur. Eski Türkçede “umut” ve “umutsuzluk” anlamlarında kullanılan deyimler arasında bodug tut-, elgin yu-, köŋüli çök-, köŋüli bat-, köŋüli karını çök-, köŋüli karını bat-, köz tut- , közi tongıt-, sav ber-, telmire köz, umug ber-, umug ınag üz-, umug tut-, umugı üzül-, umunç kes- gibi deyimler bulunmaktadır. Ayrıca, çalışmada deyimlerin kalıplaşma derecesini ve biçimini gösteren değerlendirmelere de yer verilmiştir.

Açıklama

Anahtar Kelimeler

Dil ve Dil Bilim

Kaynak

Turkish Studies - Language and Literature

WoS Q Değeri

Scopus Q Değeri

Cilt

19

Sayı

2

Künye