İnsan–Bilgisayar Etkileşimi Döneminde Yapay Zekâ Okuryazarlığı: Çeviribilimde Temel Bir Yetkinlik Olarak Değerlendirme

dc.contributor.authorUral, Gökhan
dc.contributor.authorBalkul, Halil İbrahim
dc.date.accessioned2026-07-01T11:30:19Z
dc.date.available2026-07-01T11:30:19Z
dc.date.issued2025
dc.departmentDüzce Üniversitesi
dc.description.abstractYapay Zekânın (YZ) çeşitli sektörlerdeki hızlı yayılımı, özellikle Çeviribilim gibi teknolojik kırılmaların yoğun olarak yaşandığı alanlarda kullanıcı yetkinliklerinin yeniden değerlendirilmesini zorunlu kılmaktadır. Bu çalışma, teknolojik benimseme ile eleştirel kullanıcı anlayışı arasındaki boşlukları belirlemek amacıyla YZ okuryazarlığı araştırmalarının mevcut durumunu haritalandırmayı amaçlamaktadır. Çalışmada, Web of Science veri tabanındaki literatür üzerinde Google LangExtract aracıyla yapılan hesaplamalı metin madenciliği ile nitel tematik analizi birleştiren karma bir yöntem kullanılmıştır. Çıkarılan 3.614 kavramın analizi, alanın hâlihazırda 'Uygulama' (%54,8) kategorisi tarafından domine edildiğini, bunu 'Gerilim' (%28,2) ve 'Tanım' (%16,9) kategorilerinin izlediğini ortaya koymuştur. Bu bulgular, teknik verimliliğin sıklıkla eleştirel düşünme ve etik farkındalığı gölgede bıraktığına, araç açısından zengin ancak kuram açısından zayıf bir manzara oluşturduğuna işaret etmektedir. Çeviri bağlamında bu asimetri, eleştirel makine çevirisi okuryazarlığında derinleşme olmaksızın, Makine Çevirisi Sonrası Düzenleme iş akışlarına hâkim olma baskısı olarak tezahür etmektedir. Çalışma, YZ okuryazarlığının pasif teknik yeterlilikten eleştirel bir ortak yaratım sürecine evrilmesi gerektiği sonucuna varmaktadır. Son olarak çalışmada, etkili ve sorumlu bir insan-bilgisayar etkileşimi için etik failliği ve insan döngüde yaklaşımını önceleyen öğretimsel çerçevelerin gerekliliği vurgulanmaktadır.
dc.identifier.dergipark1831621
dc.identifier.doi10.47948/efad.1831621
dc.identifier.endpage396
dc.identifier.issn2667-4424
dc.identifier.issue2
dc.identifier.orcid0000-0003-0361-6874
dc.identifier.orcid0000-0002-5775-962X
dc.identifier.startpage387
dc.identifier.urihttps://doi.org/10.47948/efad.1831621
dc.identifier.urihttps://hdl.handle.net/20.500.12684/22527
dc.identifier.volume8
dc.language.isoen
dc.publisherKaramanoğlu Mehmetbey Üniversitesi
dc.relation.ispartofKaramanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi
dc.relation.publicationcategoryMakale - Ulusal Hakemli Dergi - Kurum Öğretim Elemanı
dc.rightsinfo:eu-repo/semantics/openAccess
dc.snmzKA_DergiPark_20260623
dc.subjectYapay zekâ okuryazarlığı
dc.subjectÇeviribilim
dc.subjectçeviri teknolojileri
dc.subjectİnsan–bilgisayar etkileşimi
dc.subjectMakine Çevirisi Okuryazarlığı
dc.subjectDijital Yetkinlik
dc.titleİnsan–Bilgisayar Etkileşimi Döneminde Yapay Zekâ Okuryazarlığı: Çeviribilimde Temel Bir Yetkinlik Olarak Değerlendirme
dc.title.alternativeAI Literacy as a Core Competence in the Age of Human- Computer Interaction: The Case of Translation Studies
dc.typeArticle

Dosyalar