İnsan–Bilgisayar Etkileşimi Döneminde Yapay Zekâ Okuryazarlığı: Çeviribilimde Temel Bir Yetkinlik Olarak Değerlendirme
Küçük Resim Yok
Tarih
2025
Yazarlar
Dergi Başlığı
Dergi ISSN
Cilt Başlığı
Yayıncı
Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi
Erişim Hakkı
info:eu-repo/semantics/openAccess
Özet
Yapay Zekânın (YZ) çeşitli sektörlerdeki hızlı yayılımı, özellikle Çeviribilim gibi teknolojik kırılmaların yoğun olarak yaşandığı alanlarda kullanıcı yetkinliklerinin yeniden değerlendirilmesini zorunlu kılmaktadır. Bu çalışma, teknolojik benimseme ile eleştirel kullanıcı anlayışı arasındaki boşlukları belirlemek amacıyla YZ okuryazarlığı araştırmalarının mevcut durumunu haritalandırmayı amaçlamaktadır. Çalışmada, Web of Science veri tabanındaki literatür üzerinde Google LangExtract aracıyla yapılan hesaplamalı metin madenciliği ile nitel tematik analizi birleştiren karma bir yöntem kullanılmıştır. Çıkarılan 3.614 kavramın analizi, alanın hâlihazırda 'Uygulama' (%54,8) kategorisi tarafından domine edildiğini, bunu 'Gerilim' (%28,2) ve 'Tanım' (%16,9) kategorilerinin izlediğini ortaya koymuştur. Bu bulgular, teknik verimliliğin sıklıkla eleştirel düşünme ve etik farkındalığı gölgede bıraktığına, araç açısından zengin ancak kuram açısından zayıf bir manzara oluşturduğuna işaret etmektedir. Çeviri bağlamında bu asimetri, eleştirel makine çevirisi okuryazarlığında derinleşme olmaksızın, Makine Çevirisi Sonrası Düzenleme iş akışlarına hâkim olma baskısı olarak tezahür etmektedir. Çalışma, YZ okuryazarlığının pasif teknik yeterlilikten eleştirel bir ortak yaratım sürecine evrilmesi gerektiği sonucuna varmaktadır. Son olarak çalışmada, etkili ve sorumlu bir insan-bilgisayar etkileşimi için etik failliği ve insan döngüde yaklaşımını önceleyen öğretimsel çerçevelerin gerekliliği vurgulanmaktadır.
Açıklama
Anahtar Kelimeler
Yapay zekâ okuryazarlığı, Çeviribilim, çeviri teknolojileri, İnsan–bilgisayar etkileşimi, Makine Çevirisi Okuryazarlığı, Dijital Yetkinlik
Kaynak
Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi
WoS Q Değeri
Scopus Q Değeri
Cilt
8
Sayı
2
