Kollektif bellekte yer eden hafıza mekânlarının, yapay zekâ destekli dijital ortamlarda canlandırılması ve korunması: Düzce örneği
Küçük Resim Yok
Tarih
2026
Yazarlar
Dergi Başlığı
Dergi ISSN
Cilt Başlığı
Yayıncı
Düzce Üniversitesi
Erişim Hakkı
info:eu-repo/semantics/openAccess
Özet
Kentsel alanlar, statik varlıklar olmaktan ziyade tarihsel dönüşümler, çeşitli faktörlerden kaynaklanan kayıp süreçleri ve devam eden yenilenme döngüleri tarafından sürekli olarak şekillenen, katmanlı oluşumlardır. Birçok kent, mimari ve kültürel açıdan önemli yapılarını zamanla kaybetmiş ve bu da çağdaş kentsel dokuda mekânsal ve hafızasal boşluklara yol açmıştır. Bu tez, yapay zekâ (AI) destekli dijital yöntemlerin ve web tabanlı artırılmış gerçeklik (AR) teknolojilerinin, kaybolan kentsel mirasın yeniden ortaya çıkmasına ve kolektif kentsel hafızanın sürdürülebilirliğine nasıl katkıda bulunabileceğini araştırmaktadır. Düzce şehir merkezindeki seçilmiş miras yapılarına odaklanan çalışma, tarihsel görsel verilerin parçalı ve sınırlı doğasını kabul ederek, arşiv fotoğraflarını kullanarak görüntü tabanlı, yorumlayıcı bir üç boyutlu (3D) rekonstrüksiyon iş akışı önermektedir. AI destekli araçlar, arşiv görüntülerini geliştirmek ve yorumlamak için kullanılmış, ardından bu görüntüler üç boyutlu temsillere dönüştürülmüş ve mimari okunabilirlik, ayrıntı düzeyi, doğruluk açısından eleştirel olarak değerlendirilmiştir. Araştırmada, genel mekânsal varlığı ve algısal tutarlılığı vurgulayan, düşük detaylı, spekülatif olmayan bir modelleme yaklaşımı benimsemiştir. Ortaya çıkan dijital modeller, çevrimiçi kullanıma uyarlanmış ve kamu erişimi için tasarlanmış web tabanlı bir AR ortamına entegre edilmiştir. Özel bir web sitesi, birincil arayüz olarak işlev görerek, kullanıcıların orijinal konumlarında veya yakınında yer alan kare barkodlar (QR kod) aracılığıyla AR içeriğine erişerek yapıları yerinde deneyimlemelerini sağlamaktadır. Teknik kısıtlamalar kesin ölçeklendirme ve mekânsal sabitlemeyi sınırlasa da AR deneyimi, konumlandırılmış algı ve deneyimsel katılımı önceliklendirmektedir. Böylece kullanıcıların geçmiş mimari formları çağdaş kentsel bağlamlarıyla ilişkilendirmeleri mümkün olmaktadır. Kentliler tarafından deneyimlenen web sitesi, bu deneyimin anıları hatırlamayı ve şehrin tarihsel katmanlarına ilişkin farkındalığı artırabileceğini belirtmişlerdir. Tez kapsamında, AI ve AR teknolojilerinin kentsel kolektif hafızayı yeniden canlandırmak ve mimari kayıplara ilişkin kamuoyunun farkındalığını artırmak için kullanılabileceği teknik olarak ortaya konmuştur.
Urban areas are layered formations that are constantly shaped by historical transformations, loss processes stemming from various factors, and ongoing cycles of renewal, rather than being static entities. Many cities have lost their architecturally and culturally significant structures over time, leading to spatial and memory gaps in the contemporary urban fabric. This thesis explores how AI-supported digital methods and web-based augmented reality (AR) technologies can contribute to the re-emergence of lost urban heritage and the sustainability of collective urban memory. Focusing on selected heritage structures in Düzce city centre, the study acknowledges the fragmented and limited nature of historical visual data and proposes an image-based, interpretative three-dimensional (3D) reconstruction workflow using archival photographs. AI-supported tools were used to enhance and interpret the archive images, which were then converted into three-dimensional representations and critically evaluated in terms of architectural legibility, level of detail, and accuracy. The research adopted a low-detail, non-speculative modelling approach that emphasised overall spatial presence and perceptual consistency. The resulting digital models were adapted for online use and integrated into a web-based AR environment designed for public access. A dedicated website serves as the primary interface, enabling users to access AR content via square barcodes (QR codes) located at or near the original sites, allowing them to experience the structures in situ. Although technical limitations restrict precise scaling and spatial stabilisation, the AR experience prioritises contextualised perception and experiential engagement. This enables users to relate past architectural forms to their contemporary urban contexts. Those who experienced the website indicated that this experience could help them recall memories and increase their awareness of the city's historical layers. The thesis technically demonstrates that AI and AR technologies can be used to revive urban collective memory and raise public awareness of architectural losses.
Urban areas are layered formations that are constantly shaped by historical transformations, loss processes stemming from various factors, and ongoing cycles of renewal, rather than being static entities. Many cities have lost their architecturally and culturally significant structures over time, leading to spatial and memory gaps in the contemporary urban fabric. This thesis explores how AI-supported digital methods and web-based augmented reality (AR) technologies can contribute to the re-emergence of lost urban heritage and the sustainability of collective urban memory. Focusing on selected heritage structures in Düzce city centre, the study acknowledges the fragmented and limited nature of historical visual data and proposes an image-based, interpretative three-dimensional (3D) reconstruction workflow using archival photographs. AI-supported tools were used to enhance and interpret the archive images, which were then converted into three-dimensional representations and critically evaluated in terms of architectural legibility, level of detail, and accuracy. The research adopted a low-detail, non-speculative modelling approach that emphasised overall spatial presence and perceptual consistency. The resulting digital models were adapted for online use and integrated into a web-based AR environment designed for public access. A dedicated website serves as the primary interface, enabling users to access AR content via square barcodes (QR codes) located at or near the original sites, allowing them to experience the structures in situ. Although technical limitations restrict precise scaling and spatial stabilisation, the AR experience prioritises contextualised perception and experiential engagement. This enables users to relate past architectural forms to their contemporary urban contexts. Those who experienced the website indicated that this experience could help them recall memories and increase their awareness of the city's historical layers. The thesis technically demonstrates that AI and AR technologies can be used to revive urban collective memory and raise public awareness of architectural losses.
Açıklama
Anahtar Kelimeler
Mimarlık
Kaynak
WoS Q Değeri
Scopus Q Değeri
Cilt
Sayı
Künye
Özden, T. (2026). Kollektif Bellekte Yer Eden Hafıza Mekânlarının, Yapay Zekâ Destekli Dijital Ortamlarda Canlandırılması Ve Korunması: Düzce Örneği (Tez No. 994709) [Yüksek Lisans Tezi, Düzce Üniversitesi].
