Klasik Türk şiirinde gerçeküstü menfi varlıklar
Küçük Resim Yok
Tarih
2025
Yazarlar
Dergi Başlığı
Dergi ISSN
Cilt Başlığı
Yayıncı
Düzce Üniversitesi
Erişim Hakkı
info:eu-repo/semantics/openAccess
Özet
Klasik Türk şiirinde insan bahsi sıkça geçmektedir. Bu şiirlerde insan, tip ve kişilik görünüşleriyle yer almaktadır. Bununla birlikte şairler şiirlerinde birtakım insanüstü/gerçeküstü varlıklara da yer vermişlerdir. Bunları müspet ve menfi figürler olarak sınıflandırabiliriz. Bu çalışmanın sınırı, toplum yaşamında önemli bir alt yapısı olan ve inanış/kabullerle zenginleşmiş gerçeküstü müspet ve menfi varlıklardır. Çalışmada; Ahmedi Divanı (14. yy.), Hoca Dehhânî Divanı (14. yy.), Nesimi Divanı (14. yy.), Fatih Sultan Mehmed (Avnî) Dîvânı (15. yy.), Gülşeni (Saruhani) Divanı (15.yy), Hamdullah Hamdi Divanı (15. yy.), (Dede Ömer) Rûşenî Divanı (15. yy.), Şeyhi Divanı (15. yy.), Ahi Divanı (16. yy.), Arşi Divanı (16. yy.), Baki Divanı (16. yy.), Emri Divanı (16. yy.), Hayali Bey Divanı (16. yy.), Hecri Divanı (16. yy.), Taşlıcalı Yahya Bey Divanı (16. yy.), Vasfi Divanı (16. yy.), Vusuli Divanı (16. yy.), Zati Divanı (16. yy.), Enverî Divanı (17. yy. ), Fevzî Divanı (17. yy. ), Nefi Divanı (17. yy.), Nevizade Atayi Divanı (17. yy.), Şeyhülislam Yahya Divanu (17. yy.), Ecri Divanı (18.yy), Kâni Divanı (18. yy.), Nedim Divanı (18. yy.), Sünbülzade Vehbi Divanı (18. yy.), Şeyh Galib Divanı (18. yy.), Şeref Hanım Divanı (19. yy.), Zârî Divanı (19. yy.) üzerindeki tahlil çalışmalarını derleyerek gerçeküstü varlık teriminin alt başlıklarının geniş olması sebebiyle araştırmada, altı yüzyıllık bir zaman dilimini kapsayan toplam 30 divan taranmıştır. Bu eserlerin yüzyıllara göre dağılımı şu şekildedir: 14. yüzyıldan 3, 15. yüzyıldan 5, 16. yüzyıldan 10, 17. yüzyıldan 5, 18. yüzyıldan 5 ve 19. yüzyıldan 2 divan. Çalışmada divanlarda tespit edilen varlık ana başlığının alt başlıklarından biri olan, gerçeküstü varlıklara yer verilmiştir. 14.yy.-19.yy. arasındaki adı geçen gerçeküstü varlıklar tanık beyitlerle gösterilmiştir. Araştırma oluşturulurken tespit edilen gerçeküstü menfi varlıkların edebi ve terim anlamları verilerek kullanıldıkları beyitler tanık olarak gösterilmiştir. Taranılan divanlar tabloda yüzyıllarına göre tasnif edilmiştir. Ana varlıklar verilen tabloda büyük harflerle ve italik biçimde gösterilmiş olup, aynı anlama gelen yardımcı varlıklar küçük harfle gösterilerek tanık beyitleri ana varlıkların içinde kullanılmıştır. Grafikte ise divanlarda kulllanılan varlıkların kullanım sıklıkları tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Klasik Türk edebiyatı, Varlık, Gerçeküstü varlıklar, Menfi-müspet varlıklar.
Human themes are frequently addressed in Classical Turkish poetry, where individuals are portrayed both through archetypal representations and distinctive personal traits. In addition to human figures, poets also included extraordinary, otherworldly beings in their works. These non-human entities appear in a range of forms and are often interpreted in either a favorable or unfavorable light. This study narrows its focus to such supernatural figures—both positive and negative—that have become deeply embedded in societal consciousness through cultural beliefs and long-standing traditions. To explore this subject, thirty poetic compilations composed across six centuries have been examined. These texts span from the 14th century to the 19th century and have been selected due to their thematic relevance. Among the works analyzed are: From the 14th century: the divans of Ahmedi, Hoca Dehhânî, and Nesimi; From the 15th century: the poetic collections of Fatih Sultan Mehmed (Avnî), Gülşeni (Saruhani), Hamdullah Hamdi, (Dede Ömer) Rûşenî, and Şeyhi;From the 16th century: works by Ahi, Arşi, Baki, Emri, Hayali Bey, Hecri, Taşlıcalı Yahya Bey, Vasfi, Vusuli, and Zati;From the 17th century: Enverî, Fevzî, Nefi, Nevizade Atayi, and Şeyhülislam Yahya;From the 18th century: Ecri, Kâni, Nedim, Sünbülzade Vehbi, and Şeyh Galib;From the 19th century: Şeref Hanım and Zârî. These texts have been grouped by century, with a breakdown as follows: 3 from the 14th century, 5 from the 15th, 10 from the 16th, 5 from the 17th, 5 from the 18th, and 2 from the 19th century. Supernatural beings form a prominent category among the poetic entities found in these works when considered within a broader context. These figures are documented through sample couplets taken from the texts, dating from the 14th through the 19th centuries. In developing this research, special attention was given to malevolent supernatural figures, whose literary and terminological significance was analyzed. The couplets in which they appear were cited as examples. The divans consulted are organized chronologically in a table. Major supernatural entities are displayed in uppercase and italics, while related or synonymous figures appear in lowercase and are included under the relevant main category. A separate chart is included to visualize the frequency with which these beings appear across the selected poetic works. Keywords: Classical Turkish literature, Being, Supernatural beings, Negative-positive beings.
Human themes are frequently addressed in Classical Turkish poetry, where individuals are portrayed both through archetypal representations and distinctive personal traits. In addition to human figures, poets also included extraordinary, otherworldly beings in their works. These non-human entities appear in a range of forms and are often interpreted in either a favorable or unfavorable light. This study narrows its focus to such supernatural figures—both positive and negative—that have become deeply embedded in societal consciousness through cultural beliefs and long-standing traditions. To explore this subject, thirty poetic compilations composed across six centuries have been examined. These texts span from the 14th century to the 19th century and have been selected due to their thematic relevance. Among the works analyzed are: From the 14th century: the divans of Ahmedi, Hoca Dehhânî, and Nesimi; From the 15th century: the poetic collections of Fatih Sultan Mehmed (Avnî), Gülşeni (Saruhani), Hamdullah Hamdi, (Dede Ömer) Rûşenî, and Şeyhi;From the 16th century: works by Ahi, Arşi, Baki, Emri, Hayali Bey, Hecri, Taşlıcalı Yahya Bey, Vasfi, Vusuli, and Zati;From the 17th century: Enverî, Fevzî, Nefi, Nevizade Atayi, and Şeyhülislam Yahya;From the 18th century: Ecri, Kâni, Nedim, Sünbülzade Vehbi, and Şeyh Galib;From the 19th century: Şeref Hanım and Zârî. These texts have been grouped by century, with a breakdown as follows: 3 from the 14th century, 5 from the 15th, 10 from the 16th, 5 from the 17th, 5 from the 18th, and 2 from the 19th century. Supernatural beings form a prominent category among the poetic entities found in these works when considered within a broader context. These figures are documented through sample couplets taken from the texts, dating from the 14th through the 19th centuries. In developing this research, special attention was given to malevolent supernatural figures, whose literary and terminological significance was analyzed. The couplets in which they appear were cited as examples. The divans consulted are organized chronologically in a table. Major supernatural entities are displayed in uppercase and italics, while related or synonymous figures appear in lowercase and are included under the relevant main category. A separate chart is included to visualize the frequency with which these beings appear across the selected poetic works. Keywords: Classical Turkish literature, Being, Supernatural beings, Negative-positive beings.
Açıklama
Anahtar Kelimeler
Türk Dili ve Edebiyatı
Kaynak
WoS Q Değeri
Scopus Q Değeri
Cilt
Sayı
Künye
Atar, S. (2025). Klasik Türk Şiirinde Gerçeküstü Menfi Varlıklar (Tez No. 964803) [Yüksek Lisans Tezi, Düzce Üniversitesi].
