Deprem Sürecinde Kapsamlı Bağlamsal Ruh Sağlığı Hizmetleri: Kuramsal bir Çerçeve Önerisi

dc.contributor.authorTanhan, Ahmet
dc.contributor.authorTerzioğlu, Merve
dc.contributor.authorNalbant, Ahmet
dc.contributor.authorOzturk, Ibrahim
dc.contributor.authorDoyumğaç, İbrahim
dc.contributor.authorUğur, Erol
dc.contributor.authorArslan, Gökmen
dc.date.accessioned2026-07-01T11:30:16Z
dc.date.available2026-07-01T11:30:16Z
dc.date.issued2026
dc.departmentDüzce Üniversitesi
dc.description.abstractGiriş: 2023 yılının Şubat ayında Türkiye’nin 11 ilini ve bu illerde yaşayan 10 milyona yakın insanı doğrudan ve tüm Türkiye’yi ve dünyayı da dolaylı yollarla etkileyen depremlerden sonra hem Türkiye’den hem de dünyadan ruh sağlığı profesyonelleri de neler yapılabileceği üzerine odaklanmıştır. Dernekler, çeşitli kurumlar ve bireyler afetlerden etkilenen bireylere psikososyal destek için hızlı bir şekilde çok geniş bir coğrafyayı etkileyen deprem alanına inmiştir. Ancak bulgularımız, Türkiye'de deprem bağlamında iyi yapılandırılmış ve temellendirilmiş ruh sağlığı hizmetlerinin eksik olduğunu göstermektedir. Deprem sonrası verilen yüz yüze veya online/telefonla bireyle, çiftle ve grupla psikolojik danışma ruh sağlığı hizmetleri sayısı oldukça azdır Yöntem: Deprem sonrası sunulacak psikolojik destek müdahalelerine zemin hazırlayacak kuramsal çerçeve çizilmesi için, 6 Şubat Kahramanmaraş depremi sonrasında Türkiye'de yüz yüze veya çevrimiçi ruh sağlığı müdahalelerine odaklanan bir alanyazın taraması yapılmıştır. Bulgular: Depremden etkilenen insanlara yönelik ihtiyaçlarına göre ruh sağlığı hizmetlerinden farklı türleri tercih edebileceği ve bağlamsal değişkelere duyarlı olarak hazırlanmış kapsamlı ve sürdürülebilir ruh sağlığı hizmeterine ihtiyaç bulunmaktadır. Sonuç: Kanıta dayalı, bağlamsal özelliklere duyarlı, kuramsal bir zemine dayalı ve bireyin ve evli çiftlerin seçebileceği türde farklı ruh sağlığı hizmetlerinin geniş halk kitlelerine ücretsiz veya güç yetirilebilir şekilde ulaştırılması ve bu sağlanan hizmetlerin etkililiğinin ölçülebilmesi önemlidir. Araştırmacılar olarak deprem alanında bulunmaktan gelen tecrübeye ve ilgili literatür göz önüne alınarak Ekolojik Sistemler Teorisi (EST), Topluluk Temelli Katılımlı Araştırma (TeTKA) ve Kabul ve Kararlılık Terapisi (KAT) yaklaşımlarından faydalanarak ruh sağlığı hizmetlerini içeren kapsamlı ve bağlamsal bir kuramsal çerçeve sunduk. Bu çerçevede KAT eksenli bireyle, çiftle ve grupla psikolojik danışma hizmetleri yüz yüze ve çevrim içi sunulabilir. Bunlara ek olarak da, KAT eksenli yüz yüze, çevrim içi ve app (uygulama) yoluyla Okuma-Tefekkür etme-Paylaşma (OTP) bibliyoterapi hizmeti de sunulabilir. Özellikle OTP bibliyoterapi sürdürülebilir ruh sağlığı hizmeti olması açısından oldukça işlevsel olacağı görülmektedir.
dc.description.sponsorshipBu makale TÜBİTAK-1001-ÇABA çağrısına yazılan ve TÜBİTAK’a 223K723 proje numarası ile sunulan ve kabul edilen “Kontrollü Tam Deneysel Araştırma Deseni ile Deprem Sürecinde Ruh Sağlığı Hizmetlerini Sağlamak ve Makine Öğrenmesi, Yapay Zeka ve Mobil Uygulamalarla Hizmetlerin İşlevini ve Kapsamını Maksimize Etmek” başlıklı projenin öneri metninden esinlenilerek yazılmıştır.
dc.identifier.dergipark1860062
dc.identifier.doi10.58252/artukluhealth.1860062
dc.identifier.endpage57
dc.identifier.issn3023-7696
dc.identifier.issue14
dc.identifier.orcid0000-0002-4972-8591
dc.identifier.orcid0000-0002-0668-1105
dc.identifier.orcid0000-0002-9519-499X
dc.identifier.orcid0000-0003-3149-0527
dc.identifier.orcid0000-0002-8234-7555
dc.identifier.orcid0000-0003-1974-2621
dc.identifier.orcid0000-0003-4300-2631
dc.identifier.orcid0000-0003-3862-2705
dc.identifier.orcid0000-0003-3880-3039
dc.identifier.orcid0000-0001-9427-1554
dc.identifier.startpage42
dc.identifier.urihttps://doi.org/10.58252/artukluhealth.1860062
dc.identifier.urihttps://hdl.handle.net/20.500.12684/22487
dc.language.isotr
dc.publisherMardin Artuklu Üniversitesi
dc.relation.ispartofArtuklu Health
dc.relation.publicationcategoryMakale - Ulusal Hakemli Dergi - Kurum Öğretim Elemanı
dc.rightsinfo:eu-repo/semantics/openAccess
dc.snmzKA_DergiPark_20260623
dc.subjectKabul ve kararlılık terapisi
dc.subjectBibliyoterapi
dc.subjectBağlamsal ruh sağlığı hizmetleri
dc.subjectYapay zeka
dc.subjectMakine Öğrenmesi
dc.titleDeprem Sürecinde Kapsamlı Bağlamsal Ruh Sağlığı Hizmetleri: Kuramsal bir Çerçeve Önerisi
dc.title.alternativeComprehensive Contextual Mental Health Services During Earthquake Process: A Proposed Theoretical Framework
dc.typeReview Article

Dosyalar