Özel eğitim öğretmenlerinin doğal gelişimsel davranışçı müdahale stratejilerini uygulamaya ilişkin görüş ve algılarının incelenmesi
Küçük Resim Yok
Tarih
2026
Yazarlar
Dergi Başlığı
Dergi ISSN
Cilt Başlığı
Yayıncı
Düzce Üniversitesi
Erişim Hakkı
info:eu-repo/semantics/openAccess
Özet
Bu araştırmada, özel eğitim öğretmenlerinin (ÖEÖ) Doğal Gelişimsel Davranışçı Müdahale (DGDM) stratejilerini uygulamaya yönelik bilgi düzeyleri, kullanım sıklıkları ile bu stratejilere ilişkin algı ve görüşleri incelenmiştir. Araştırma, 2024–2025 eğitim öğretim yılında Ankara, Düzce, Gaziantep, İstanbul, İzmir ve Van illerinde görev yapan özel eğitim öğretmenleriyle gerçekleştirilmiştir. Karma araştırma yöntemi kullanılan çalışmanın nicel bölümüne 307, nitel bölümüne ise nicel bölüme katılan öğretmenler arasından rastlantısal olarak seçilen 20 ÖEÖ katılmıştır. Nicel boyutta, ÖEÖ'lerin DGDM stratejilerine ilişkin bilgi düzeyleri, kullanım sıklıkları ve sosyal geçerlik algıları anket yoluyla; nitel boyutta ise DGDM stratejilerine ilişkin görüşleri yarı yapılandırılmış görüşmeler aracılığıyla toplanmıştır. Nicel veriler betimsel istatistikler, Mann-Whitney U testi, Kruskal-Wallis H testi ve Spearman's Rho korelasyon analizi ile; nitel veriler ise içerik analizi yöntemiyle analiz edilmiştir. Nicel bulgular, ÖEÖ'lerin DGDM stratejilerine ilişkin bilgi düzeylerinin, kullanım sıklıklarının ve sosyal geçerlik algılarının genel olarak yüksek olduğunu göstermiştir. Bu değişkenlerin cinsiyet, eğitim durumu, görev yapılan ve daha önce görev yapılan eğitim kademesi, çalışılan ve daha önce çalışılan yetersizlik türü ile mesleki kıdem değişkenleriyle ilişkileri incelenmiştir. Cinsiyet değişkeni açısından, kadın öğretmenlerin DGDM bilgi düzeyleri ve kullanım sıklıklarının erkek öğretmenlere kıyasla istatistiksel olarak anlamlı düzeyde daha yüksek olduğu belirlenmiştir. DGDM bilgi düzeyi ile daha önce görev yapılan eğitim kademesi arasındaki ilişkide, ortaokul kademesinde ve Rehberlik ve Araştırma Merkezlerinde (RAM) görev yapan öğretmenlerin, özel eğitim meslek liselerinde görev yapan öğretmenlere göre daha yüksek bilgi düzeyine sahip oldukları tespit edilmiştir. DGDM kullanım sıklığı açısından ise hafif düzey Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB) olan öğrencilerle çalışan öğretmenlerin, hafif düzey zihinsel yetersizliği olan öğrencilerle çalışan öğretmenlere göre DGDM stratejilerini daha sık kullandıkları görülmüştür. Sosyal geçerlik ile demografik değişkenler arasında anlamlı bir ilişki bulunmamıştır. Bununla birlikte, bilgi düzeyi, kullanım sıklığı ve sosyal geçerlik düzeyleri arasında korelasyonel olarak orta düzeyde pozitif yönlü bir ilişki olduğu belirlenmiştir. Nitel bulgular, DGDM stratejilerinin çocuk merkezli yapısı, doğal öğrenme fırsatları sunması ve iletişim becerilerini desteklemesi açısından olumlu algılandığını; buna karşın zaman yetersizliği, sınıf mevcudunun fazlalığı, kurum ve aile desteği eksikliği ile farklı düzeydeki öğrencilere uygun içerik planlama güçlüğü gibi uygulama sorunlarının bulunduğunu ortaya koymuştur.
This study examined special education teachers' (SETs) knowledge levels, frequency of use, and perceptions and views regarding Naturalistic Developmental Behavioral Intervention (NDBI) strategies. The research was conducted during the 2024–2025 academic year with special education teachers working in Ankara, Düzce, Gaziantep, Istanbul, Izmir, and Van provinces. A mixed-methods research design was employed. The quantitative phase included 307 SETs, while the qualitative phase involved semi-structured interviews with 20 teachers randomly selected from the quantitative sample. In the quantitative phase, data on teachers' knowledge levels, frequency of use, and perceptions of the social validity of NDBI strategies were collected using a questionnaire. In the qualitative phase, teachers' views and experiences related to NDBI strategies were explored through semi-structured interviews. Quantitative data were analyzed using descriptive statistics, the Mann–Whitney U test, Kruskal–Wallis H test, and Spearman's rho correlation analysis. Qualitative data were analyzed using content analysis. The quantitative findings indicated that SETs generally demonstrated high levels of knowledge, frequent use, and positive perceptions of social validity regarding NDBI strategies. Female teachers were found to have significantly higher levels of NDBI knowledge and frequency of use compared to male teachers. Teachers working at the middle school level and in Guidance and Research Centers (GRCs) demonstrated higher knowledge levels than those working in special education vocational high schools. In terms of frequency of use, teachers working with students with mild autism spectrum disorder (ASD) reported more frequent use of NDBI strategies than those working with students with mild intellectual disabilities. No significant relationship was found between social validity perceptions and demographic variables. However, moderate positive correlations were identified among knowledge level, frequency of use, and social validity. Qualitative findings revealed that NDBI strategies were perceived positively due to their child-centered structure, provision of natural learning opportunities, and support for communication skills. Nevertheless, teachers also reported several implementation challenges, including limited time, large class sizes, insufficient institutional and family support, and difficulties in planning instruction suitable for students with varying ability levels.
This study examined special education teachers' (SETs) knowledge levels, frequency of use, and perceptions and views regarding Naturalistic Developmental Behavioral Intervention (NDBI) strategies. The research was conducted during the 2024–2025 academic year with special education teachers working in Ankara, Düzce, Gaziantep, Istanbul, Izmir, and Van provinces. A mixed-methods research design was employed. The quantitative phase included 307 SETs, while the qualitative phase involved semi-structured interviews with 20 teachers randomly selected from the quantitative sample. In the quantitative phase, data on teachers' knowledge levels, frequency of use, and perceptions of the social validity of NDBI strategies were collected using a questionnaire. In the qualitative phase, teachers' views and experiences related to NDBI strategies were explored through semi-structured interviews. Quantitative data were analyzed using descriptive statistics, the Mann–Whitney U test, Kruskal–Wallis H test, and Spearman's rho correlation analysis. Qualitative data were analyzed using content analysis. The quantitative findings indicated that SETs generally demonstrated high levels of knowledge, frequent use, and positive perceptions of social validity regarding NDBI strategies. Female teachers were found to have significantly higher levels of NDBI knowledge and frequency of use compared to male teachers. Teachers working at the middle school level and in Guidance and Research Centers (GRCs) demonstrated higher knowledge levels than those working in special education vocational high schools. In terms of frequency of use, teachers working with students with mild autism spectrum disorder (ASD) reported more frequent use of NDBI strategies than those working with students with mild intellectual disabilities. No significant relationship was found between social validity perceptions and demographic variables. However, moderate positive correlations were identified among knowledge level, frequency of use, and social validity. Qualitative findings revealed that NDBI strategies were perceived positively due to their child-centered structure, provision of natural learning opportunities, and support for communication skills. Nevertheless, teachers also reported several implementation challenges, including limited time, large class sizes, insufficient institutional and family support, and difficulties in planning instruction suitable for students with varying ability levels.
Açıklama
Anahtar Kelimeler
Eğitim ve Öğretim
Kaynak
WoS Q Değeri
Scopus Q Değeri
Cilt
Sayı
Künye
Karaca, E. (2026). Özel Eğitim Öğretmenlerinin Doğal Gelişimsel Davranışçı Müdahale Stratejilerini Uygulamaya İlişkin Görüş Ve Algılarının İncelenmesi (Tez No. 996412) [Yüksek Lisans Tezi, Düzce Üniversitesi].
