Kentsel açık yeşil alanların ağaçkakan türleri açısından değerlendirilmesi: İstanbul Üsküdar ilçesi örneği
Küçük Resim Yok
Tarih
2026
Yazarlar
Dergi Başlığı
Dergi ISSN
Cilt Başlığı
Yayıncı
Düzce Üniversitesi
Erişim Hakkı
info:eu-repo/semantics/openAccess
Özet
Ekoloji temelli peyzaj planlamada temsilci türlerin izlenmesi, kentsel peyzajın mekânsal analizinde biyoçeşitlilik ölçme ve değerlendirme aracı olarak kullanılabilmektedir. "Kilittaşı" ve "ekosistem mühendisi" olarak tanımlanan ağaçkakanlar, açtıkları oyuklar ve kabuk tahribatı yoluyla birçok omurgalıya barınma ve besin olanağı sunarak biyoçeşitliliği artırmaktadır. Bu nedenle ağaçkakanların dağılım ve habitat tercihlerinin belirlenmesi, yönetilen yeşil alanlarda planlama çalışmalarına önemli katkı sağlayacaktır. Bu çalışma, İstanbul'un Üsküdar ilçesinde belirlenen 10 km2'lik bir çalışma alanı içerisinde ağaçkakan türlerinin dağılımının, habitat ve yuva tercihlerinin incelenmesini amaçlanmıştır. Ağaçkakan gözlem çalışmaları, 2022 – 2023 yıllarında ilkbahar dönemlerinde, "Nokta sayım" ve "Ses uyarımı" yöntemleri ile 42 gözlem noktasında gerçekleştirilmiştir. 2023 yılı eylül – kasım ayları arasında 199 örneklem noktasında çevresel bileşenler tanımlanmıştır. İki yıl boyunca alanda ürediği tespit edilen türlerden Alaca ağaçkakan (Dendrocopos syriacus) için 2 başarılı üreme kaydı, 3 kesin, 3 kuvvetle olası, 4 olası olmak üzere 2 mezarlık ve 4 koru alanından oluşan toplam 6 üreme bölgesi ve 26 terituvar alanı belirlenmiştir. Küçük ağaçkakan (Dryobates minor) için, 4 başarılı üreme kaydı, 5 kesin, 4 kuvvetle olası, 3 olası olmak üzere 3'ü koru, 1'i millet bahçesi bitişiğindeki eski kapalı koru, 2'si mezarlık, 3'ü de boş araziler ya da sokaklardan oluşan 9 üreme bölgesi ve 32 terituvar alanı belirlenmiştir. Lojistik regresyon ve Akaike bilgi kriterine dayalı model sonuçları, Alaca ağaçkakanın varlık alanlarında ağaç sayısının arttığı (p=0.003), ortalama gürültü düzeyinin azaldığı (dB) (p=0.007); terituvar alanlarında kalın gövdeli ağaçların bulunduğu (p=0.001), varlık ve yuva alanlarında ortalama gövde çapı yüksek ağaçların olduğu (p=0.001;p=0.002) ve yuva alanlarında hasta/ölmek üzere olan ağaçların (p=0.07) bulunduğu alanları öncelikli olarak tercih ettiğini göstermektedir. Bulgular, Alaca ağaçkakanın kırsal alan çalışmalarında bildirilen meyve bahçesi kullanımına paralel biçimde, sert meyveli/sert çekirdekli türler ile meşelerin; ayrıca bölgeye özgü Akdeniz defnesi (Laurus nobilis) ve erguvanın (Cercis siliquastrum) da önemli habitat bileşenleri olduğunu ortaya koymaktadır. Model sonuçları, Küçük ağaçkakanın varlık, terituvar ve yuva alanlarında kritik habitat belirleyicilerinin kalın gövdeli ağaçlar (p=0.04;p=0.08;p=0.01); varlık ve terituvar alanlarında geniş yapraklı ağaçların ölü odun varlığı (p=0.002;p=0.006); yuva alanlarında geniş yapraklı hasta/ölmek üzere olan ağaçların varlığı (p=0.09) olduğunu göstermektedir. Küçük ağaçkakan yumuşak odun bağımlılığı kadar belirgin başka bir tercih ortaya koymamıştır. Bulgular doğrultusunda, kentsel yeşil alanlara ve bitki topluluklarının yönetimine yönelik öneriler geliştirilmiştir.
Biodiversity-oriented landscape planning increasingly relies on surrogate species for the assessment and management of urban ecosystems. Woodpeckers, recognized as keystone ecosystem engineers, enhance biodiversity by creating tree cavities and foraging on bark, providing shelter and food for many vertebrates.Therefore, determining their distribution and habitat preferences can contribute to biodiversity-oriented planning in managed green areas. This study investigates the distribution, habitat use, and nesting preferences of woodpecker species within a 10 km² study area in the Üsküdar district of Istanbul. Field surveys were conducted at 42 observation points between February - June in 2022–2023 using the Playback method. Environmental variables were recorded at 199 sampling points. Two breeding species were recorded: the Syrian woodpecker (Dendrocopos syriacus) and the Lesser spotted woodpecker (Dryobates minor). For Syrian woodpecker, two successful breeding records were obtained, and a total of six breeding areas (three confirmed, three strongly probable, four probable) distributed across 26 territories were identified in two cemeteries and four groves. For Lesser spotted woodpecker, four successful breeding records were recorded, and nine breeding areas (five confirmed, four strongly probable, three probable) distributed across 32 territories were identified in groves, cemeteries, a former enclosed grove adjacent to a public park, vacant lots, and street trees. Logistic regression and Akaike Information Criterion (AIC)-based model results indicated that Syrian woodpecker preferred areas with higher tree density (p=0.003) and lower average noise levels (p=0.007); territories characterized by thick-trunked trees (p=0.001); presence and nesting sites with higher mean trunk diameter (p=0.001; p=0.002); and nesting areas containing declining or dying trees (p=0.07). Findings show that, consistent with rural studies on orchard use, hard-fruited species and oaks are key habitat components; Laurel (Laurus nobilis) and Judas tree (Cercis siliquastrum) are also locally important. For Lesser spotted woodpecker, key habitat predictors were thick-trunked trees in presence, territory, and nesting areas (p=0.04; p=0.08; p=0.01); dead wood of broadleaved trees in presence and territory areas (p=0.002; p=0.006); and declining broadleaved trees in nesting areas (p=0.09). The Lesser Spotted Woodpecker showed no clear preference other than its association with softwood. Based on these findings, management recommendations for urban green areas and plant communities were developed.
Biodiversity-oriented landscape planning increasingly relies on surrogate species for the assessment and management of urban ecosystems. Woodpeckers, recognized as keystone ecosystem engineers, enhance biodiversity by creating tree cavities and foraging on bark, providing shelter and food for many vertebrates.Therefore, determining their distribution and habitat preferences can contribute to biodiversity-oriented planning in managed green areas. This study investigates the distribution, habitat use, and nesting preferences of woodpecker species within a 10 km² study area in the Üsküdar district of Istanbul. Field surveys were conducted at 42 observation points between February - June in 2022–2023 using the Playback method. Environmental variables were recorded at 199 sampling points. Two breeding species were recorded: the Syrian woodpecker (Dendrocopos syriacus) and the Lesser spotted woodpecker (Dryobates minor). For Syrian woodpecker, two successful breeding records were obtained, and a total of six breeding areas (three confirmed, three strongly probable, four probable) distributed across 26 territories were identified in two cemeteries and four groves. For Lesser spotted woodpecker, four successful breeding records were recorded, and nine breeding areas (five confirmed, four strongly probable, three probable) distributed across 32 territories were identified in groves, cemeteries, a former enclosed grove adjacent to a public park, vacant lots, and street trees. Logistic regression and Akaike Information Criterion (AIC)-based model results indicated that Syrian woodpecker preferred areas with higher tree density (p=0.003) and lower average noise levels (p=0.007); territories characterized by thick-trunked trees (p=0.001); presence and nesting sites with higher mean trunk diameter (p=0.001; p=0.002); and nesting areas containing declining or dying trees (p=0.07). Findings show that, consistent with rural studies on orchard use, hard-fruited species and oaks are key habitat components; Laurel (Laurus nobilis) and Judas tree (Cercis siliquastrum) are also locally important. For Lesser spotted woodpecker, key habitat predictors were thick-trunked trees in presence, territory, and nesting areas (p=0.04; p=0.08; p=0.01); dead wood of broadleaved trees in presence and territory areas (p=0.002; p=0.006); and declining broadleaved trees in nesting areas (p=0.09). The Lesser Spotted Woodpecker showed no clear preference other than its association with softwood. Based on these findings, management recommendations for urban green areas and plant communities were developed.
Açıklama
Anahtar Kelimeler
Biyoloji, Peyzaj Mimarlığı
Kaynak
WoS Q Değeri
Scopus Q Değeri
Cilt
Sayı
Künye
Samsa İnak, Ş. (2026). Kentsel Açık Yeşil Alanların Ağaçkakan Türleri Açısından Değerlendirilmesi: İstanbul Üsküdar İlçesi Örneği (Tez No. 1006634) [Doktora Tezi, Düzce Üniversitesi].
