ŞEHRİYAR’IN HEYDER BABA’YA SELAM ŞİİRİNİN BAŞLATTIĞI MİLLİ UYANIŞIN GÜNEY İRAN’DAKİ YANSIMALARI
Küçük Resim Yok
Tarih
2026
Yazarlar
Dergi Başlığı
Dergi ISSN
Cilt Başlığı
Yayıncı
Özgür TÜRKER
Erişim Hakkı
info:eu-repo/semantics/openAccess
Özet
Kaşkay Türkleri, yazılı kaynaklardan tespit edilebildiği kadarıyla 15. Asrın başından itibaren İran’ın güneyinde konargöçer olarak hayatlarını idame ettiren ve bu itibarla kültürel manada kimliklerini son dönemlere kadar muhafaza edebilmiş bir Türk topluluğudur. Kaşkay Türklerinin siyasi varlığına Pehlevi döneminde başlayan devlet müdahalesi, günümüzde onların geleneksel yaşam biçimlerinin değişmesi ile devam etmektedir. Bu değişimde siyasi otoritenin etkisi kadar değişen yaşam şartlarını da göz önünde bulundurmak gerekir. Atlı-Bozkır medeniyetinin devamı olarak görebileceğimiz konargöçerlerin, günümüzde pek çok yönüyle ortadan kalkması ya da biçim değiştirmesi bir vakıadır. Bu durum İsfahan’dan Bender Abbas’a kadar uzanan geniş bir coğrafyada yüzyıllardır müstakil bir kimlik aidiyetiyle yaşayan bu halkın artık daha yoğun şekilde temas etmeye ve birlikte yaşamaya mecbur oldukları Fars kültürü içerisinde kaybolma tehlikesini beraberinde getirmiştir. Şehriyar tarafından kaleme alınan Heyder Baba’ya Selam şiiri, yalnızca yazıldığı bölge olan Güney Azerbaycan’da değil Türk’ün yaşadığı her yerde yukarıda sözü edilen değişime ve dönüşüme yönelik kaygıların bir yansıması olarak çok geniş toplum kesimleri tarafından itibar görmüş, sevilmiş, okunmuş, bir fenomen olmuştur. Şiire, Türk coğrafyasının pek çok yerinde nazireler yazılmış, adını veren Heyder Baba Dağı bu şiirdeki hassasiyetlerle neşredilen bir dergiye ad olmuş, onun açtığı yoldan gidilerek yazılmış şiirler hasret edebiyatı olarak adlandırılan bir akımın şekillenmesine öncülük etmiştir. Kaşkay sahasında da benzer hassasiyetlerle kaleme alınmış pek çok şiir bulunmaktadır. Hüseyin Ali Kaimi, Erselan Mirzai, Mahmut Kaviyani, Hasanağayi Keşküllü, Muhammed Nadiri Dereşorlu, Nevruz Abbasi, Mansur Şahmuhammedi gibi günümüz Kaşkay şairleri Heyder Baba üslubunda şiirler söylemiş ve bu eserler muhtelif Kaşkay meclislerinde icra edilmiştir. Seçtiğimiz şairlerden yalnızca Nevruz Abbasi hasret edebiyatı başlığı altında inceleyebileceğimiz bir şiirini geleneksel koşma şeklinde yazmış, araştırmaya konu olan diğer beş şair Şehriyar edasını biçimsel olarak da devam ettirmiştir. Bu araştırmada sözü geçen şairlerin Şehiyar’la ilgili fikirleri, onları bu tarz şiirler yazmaya iten duygusal motivasyonlar da gösterilmeye çalışılmıştır. Heyder Baba’ya Selam şiiri muhammes veya tercii bend biçimine benzer yazılmış olmakla birlikte edası ve üslubu itibariyle âşık edebiyatındaki destan türüyle daha ilişkilidir. Kaşkay sahasından bazı kaynakların bu tarz şiirleri “beşkoşma” olarak tanımlaması halk şiirimizin ana biçimlerinden birisi olan koşma ile beşlikler halinde yazılan bu şiirleri ilişkilendirmek ve genel olarak Heyder Baba’ya nazire şeklinde yazılan bütün şiirleri tanımlamak bakımından derinlikli bir imkân vermektedir. Bu itibarla tür ve şekil üzerine çalışanlar başta olmak üzere folkloristik araştırmacılarına bu tarz şiirleri adlandırmak için “beşkoşma” adının kullanılması önerilmektedir. Folklor terminolojisinde bu biçimde ve üslupta kaleme alınan şiirlerin önemli bir yekûn tuttuğu ve onları tanımlayan özel bir kavramın bulunmayışı nazarı dikkate alındığında “beşkoşma” ifadesinin terminolojideki bir eksiği gidermek açısından önemli olduğu düşünülmektedir.
Açıklama
Anahtar Kelimeler
Kaşkaylar, Heyder Baba'ya Selam, Şehriyar, Milli Uyanış, İran, Hasret Edebiyatı
Kaynak
Genel Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi
WoS Q Değeri
Scopus Q Değeri
Cilt
8
Sayı
17
