Kentsel ekosistemlerde floristik çeşitlilik temelli mekânsal ekolojik risk modeli ve stratejik planlama; düzce örneği
Küçük Resim Yok
Tarih
2026
Yazarlar
Dergi Başlığı
Dergi ISSN
Cilt Başlığı
Yayıncı
Düzce Üniversitesi
Erişim Hakkı
info:eu-repo/semantics/openAccess
Özet
Kentsel alanlarda bitki tür çeşitliliği, yalnızca biyolojik zenginliğin bir göstergesi değil; aynı zamanda ekosistem işleyişi, habitat bütünlüğü ve sürdürülebilir kentsel peyzaj planlamasının temel belirleyicilerinden biridir. Ancak hızlı kentleşme, arazi kullanımındaki dönüşümler ve çevresel baskıların artışı, floristik örüntülerin mekânsal dağılımını giderek daha karmaşık hâle getirmektedir. Bu bağlamda, kentsel peyzajlarda bitki çeşitliliğini belirleyen çevresel ve mekânsal sürücülerin bütüncül ve çok değişkenli yaklaşımlarla değerlendirilmesi, güncel kentsel ekoloji literatürünün öncelikli araştırma alanlarından biri hâline gelmiştir. Bu tez çalışması, Düzce kenti örneğinde, kentsel–kırsal gradyan boyunca bitki tür çeşitliliği (Shannon H′), tür zenginliği (richness) ve tür dağılım dengesi (evenness) örüntülerinin çevresel, edafik, topografik ve iklimsel değişkenlerle ilişkisini analiz etmeyi amaçlamaktadır. Bu doğrultuda, 397 alt örneklem alan üzerinden gerçekleştirilen ayrıntılı floristik envanter çalışmaları sonucunda 756 vasküler bitki taksonu kayıt altına alınmıştır. Çevresel veri seti; toprak özellikleri, mikroklimatik ölçümler, makroklimatik değişkenler ve BIO değişkenleri, topografik göstergeler ve arazi örtüsü bileşenlerini içeren çok boyutlu bir yapı sunmaktadır. Analiz sürecinde bitki çeşitliliği ile çevresel gradyanlar arasındaki doğrusal olmayan ilişkiler makine öğrenimi tabanlı modeller aracılığıyla değerlendirilmiştir. Model sonuçları, Shannon çeşitliliğinin çevresel değişkenlerle olan ilişkilerinin güçlü biçimde doğrusal olmayan bir yapı sergilediğini ortaya koymuş; Random Forest modellerinin yüksek açıklayıcılık ve genellenebilirlik düzeylerine ulaştığı belirlenmiştir. Transekt temelli mekânsal analizler, bitki çeşitliliği örüntülerinin kentsel çekirdekten yarı-doğal ve doğal alanlara doğru belirgin bir yapısal dönüşüm sergilediğini ortaya koymuştur. Özellikle kentsel çekirdek alanlarda tür zenginliğinin görece yüksek, buna karşın tür dağılım dengesinin zayıf olduğu; kırsal ve orman kenarı zonlarda ise daha dengeli ve ekolojik olarak tutarlı floristik yapılar geliştiği belirlenmiştir. Bu bütüncül bulgular doğrultusunda tez kapsamında, kentsel peyzajların ekolojik niteliğini değerlendirmeye yönelik floristik temelli bir planlama ve karar destek yaklaşımı geliştirilmiştir. Elde edilen sonuçlar, yerel yönetimlerin bitkilendirme ve peyzaj yönetimi kararlarının mekânsal ekolojik özelliklere dayalı olarak yönlendirilmesine olanak sağlayan bilimsel bir çerçeve ortaya koymaktadır.
Plant species diversity in urban areas is not merely an indicator of biological richness but also a fundamental determinant of ecosystem functioning, habitat integrity, and sustainable urban landscape planning. However, rapid urbanization, transformations in land use, and increasing environmental pressures have rendered the spatial distribution of floristic patterns progressively more complex. In this context, the comprehensive evaluation of environmental and spatial drivers shaping plant diversity in urban landscapes through integrative and multivariate approaches has emerged as a priority research focus within contemporary urban ecology. This doctoral thesis aims to analyze the relationships between plant species diversity (Shannon H′), species richness, and species evenness patterns along an urban–rural gradient in the city of Düzce, Türkiye, in relation to environmental, edaphic, topographic, and climatic variables. To this end, detailed floristic surveys conducted across 397 subsampling plots resulted in the documentation of 756 vascular plant taxa. The environmental dataset represents a multidimensional framework encompassing soil properties, microclimatic measurements, macroclimatic and BIO variables, topographic indicators, and land-cover components. During the analytical process, nonlinear relationships between plant diversity metrics and environmental gradients were examined using machine learning–based models. The modeling results revealed that the relationships between Shannon diversity and environmental variables exhibit pronounced nonlinear patterns, with Random Forest models achieving high levels of explanatory power and generalizability. Transect-based spatial analyses further demonstrated that plant diversity patterns undergo a clear structural transition from the urban core toward semi-natural and natural areas. In particular, species richness was relatively high but unevenly distributed in urban core zones, whereas rural and forest-edge zones supported more balanced and ecologically coherent floristic assemblages. Based on these integrative findings, a floristically grounded planning and decision-support framework was developed to evaluate the ecological quality of urban landscapes. The results provide a scientific basis for guiding planting and landscape management decisions of local authorities according to spatial ecological characteristics.
Plant species diversity in urban areas is not merely an indicator of biological richness but also a fundamental determinant of ecosystem functioning, habitat integrity, and sustainable urban landscape planning. However, rapid urbanization, transformations in land use, and increasing environmental pressures have rendered the spatial distribution of floristic patterns progressively more complex. In this context, the comprehensive evaluation of environmental and spatial drivers shaping plant diversity in urban landscapes through integrative and multivariate approaches has emerged as a priority research focus within contemporary urban ecology. This doctoral thesis aims to analyze the relationships between plant species diversity (Shannon H′), species richness, and species evenness patterns along an urban–rural gradient in the city of Düzce, Türkiye, in relation to environmental, edaphic, topographic, and climatic variables. To this end, detailed floristic surveys conducted across 397 subsampling plots resulted in the documentation of 756 vascular plant taxa. The environmental dataset represents a multidimensional framework encompassing soil properties, microclimatic measurements, macroclimatic and BIO variables, topographic indicators, and land-cover components. During the analytical process, nonlinear relationships between plant diversity metrics and environmental gradients were examined using machine learning–based models. The modeling results revealed that the relationships between Shannon diversity and environmental variables exhibit pronounced nonlinear patterns, with Random Forest models achieving high levels of explanatory power and generalizability. Transect-based spatial analyses further demonstrated that plant diversity patterns undergo a clear structural transition from the urban core toward semi-natural and natural areas. In particular, species richness was relatively high but unevenly distributed in urban core zones, whereas rural and forest-edge zones supported more balanced and ecologically coherent floristic assemblages. Based on these integrative findings, a floristically grounded planning and decision-support framework was developed to evaluate the ecological quality of urban landscapes. The results provide a scientific basis for guiding planting and landscape management decisions of local authorities according to spatial ecological characteristics.
Açıklama
Anahtar Kelimeler
Peyzaj Mimarlığı
Kaynak
WoS Q Değeri
Scopus Q Değeri
Cilt
Sayı
Künye
Doğan, T. G. (2026). Kentsel Ekosistemlerde Floristik Çeşitlilik Temelli Mekânsal Ekolojik Risk Modeli Ve Stratejik Planlama; Düzce Örneği (Tez No. 1005930) [Doktora Tezi, Düzce Üniversitesi].
