Fahreddin er-Râzî’ye Göre Kelâm İlminde Aklın Gücü ve Sınırı
Küçük Resim Yok
Tarih
2026
Yazarlar
Dergi Başlığı
Dergi ISSN
Cilt Başlığı
Yayıncı
İstanbul 29 Mayıs Üniversitesi
Erişim Hakkı
info:eu-repo/semantics/openAccess
Özet
Bu araştırmanın ana konusunu, Fahreddin er-Razi’nin (ö. 606/1210) kelam sisteminde “aklın/nazarın gücü ve sınırı” problemi oluşturmaktadır. İslam düşüncesinde teklife muhatap olan düşünen insanı ifade eden akıl ve nazar kavramlarına, kelam, felsefe ve tasavvuf ekollerince farklı alanlarda farklı sınırlar çizilmiştir. Literatürde Razi’nin metafizik ve kelam sahasında akla biçtiği rol genelde tekil eserler üzerinden veya dar kapsamlı çalışmalarda ele alınmış, epistemolojik sisteminin gerekleriyle sağlaması yapılmadan incelenmiştir. Bu sebeple de sisteminin bütüncül tutarlılığı denetlenememiştir. Bu eksikliği gidermeyi amaçlayan çalışma, Razi’nin teoride vaat ettiği kesin bilgi (yakin) ölçütleri ile kelami bahislerdeki yöntemsel uygulamalarının örtüşme derecesini test eden bir muhtevaya sahiptir. Üç bölümden oluşan araştırmanın birinci bölümünde bilen özne, bilgi nesneleri, bilme fiili ve bilgi olgusu tahlil edilerek aklın epistemolojik altyapısı ortaya konmuştur. Bu bağlamda Razi’nin dış duyulara işlev ve gereklilik açısından bakışı, iç duyular eleştirisi ve işlevlerini doğrudan özneye yükleyen yaklaşımı, tasavvur-tasdikin bilgide olduğu gibi fiil ve olgu olarak ayrımları incelenmiştir. İkinci bölümde aklın kesin bilgiye ulaşmada kullandığı yöntemsel araçlar ele alınmış; bilgi kaynakları, kesinliğin şartları ile iktirani, istisnai, hulfi kıyaslar ve tam tümevarım yöntemleri tasvir edilmiştir. Tezin sentez ve tutarlılık testi olan üçüncü bölümde ise kelami bahislerin akılla bilinebilirlik açısından taksimi aktarılmış; Razi’nin kesinlik atfettiği dört temel mesele ile kesinlik atfetmediği iki meseledeki delilleri biçimsel ve içeriksel analize tabi tutulmuştur. Araştırma sonucunda, Razi’nin kelam sahasında, teoride kurduğu epistemolojik sistem ve kesinlik ölçütleriyle gayet tutarlı bir biçimde hareket ettiği neticesine varılmıştır.
Açıklama
Anahtar Kelimeler
?Kelam, FahreddHn er-Razi, Akıl, Nazar, KesHnlHk, EpHstemolojHk Tutarlılık / ?Kal?m, Fakhr al-D?n al-R?z?, Reason, Nazar, CertaHnty, EpHstemologHcal Coherence
