Dogan, Aybuke Betul2026-07-012026-07-0120242149-2786https://search.trdizin.gov.tr/tr/yayin/detay/1350945https://hdl.handle.net/20.500.12684/22996Söylem işaretleyicileri, yazılı ve sözlü dilde konuşmanın yönünü şekillendiren; yerel ve genel bir düzlemde konuşmanın düzenlenmesine ve yorumlanmasına etki eden dil bilimi alanıdır. Türkçe alanyazında söylem belirteci, söylem belirleyicisi, ilgeç, pekiştirme ilgeci (klitik) gibi terimlerle karşılanan bu dilsel araçlar; anlambilim ve pragmatikle yakından ilişkilidir. Metnin bağlamından hareketle bildirişimin yönünü etkiler. Günlük yaşantıda anlamın nasıl inşa edildiği ve iletildiği söylem işaretleyicileri yoluyla anlaşılır. Bir veya birden fazla cümlenin tek bir sözcükle sağlanması bakımından cümleyi etkili ve işlevsel hâle getiren ünlemler de söylem işaretleyicilerinden biridir. Eski Türkçe metinlerinden itibaren söylem işaretleyicisi olarak ünlemlere tanık olunur. Bu makalenin konusu, Dîvânu Lugâti’t Türk’te yer alan söylem işaretleyicisi ünlemlerdir. Ünlemlerin anlamsal ve işlevsel düzlemi üzerinde durulmuştur. Söylem işaretleyicisi olarak ünlemler dört ana başlık altında değerlendirilmiş, bunlar da kendi içerisinde alt başlıklarda ele alınmıştır. Duygusal, bilişsel, konatif ve fatik ünlemler Dîvânu Lugâti’t Türk’te tarama yoluyla tespit edilmiştir. Örneklerde yer alan söylem işaretleyicisi ünlemlerin söylemde rol alarak konuşmanın yönünü etkilediği; iletişimi anlamlı ve etkili hâle getirdiği; kişilerin duygu durumlarını, bilişsel etkileşimini, dinleyiciye yönelik çağrılamaları ile eylem beklentilerini; iletişimi başlatma, sürdürme ve sona erdirme durumlarını yansıttığı görülmüştür. Bu makale ile Türkçenin işlek bir dilbilim alanı olan söylem üzerine yapılmış çalışmalara art zamanlı bir katkı sağlanması hedeflenmiştir.trinfo:eu-repo/semantics/openAccessDil ve Dil BilimArticle21Divanu Lügati't Türk'ün 950. Yıl Dönümü1301471350945