Özbek, Muhammed Sadık2026-03-282026-03-282025https://hdl.handle.net/20.500.12684/22247Bu tez 2025 yılında Marmara Üniversitesi Hadis Anabilim dalında Prof. Dr. Hasan CİRİT danışmanlığında savunulmuştur.Bu çalışma, hadis şerh literatüründe zayıf rivayetlere yönelik yaklaşımları tespit etmeyi ve şârihlerin bu tür rivayetler karşısında sergiledikleri tutumları sistematik biçimde analiz etmeyi amaçlamaktadır. Araştırmanın temel problemi, "Şârihler, zayıf hadisleri şerh ederken nasıl bir metot izler ve hangi tutumları ortaya koyarlar?" sorusu etrafında şekillenmiştir. Zayıf hadislerin mevzû rivayetlerle eşdeğer görülerek tamamen reddedilmesi ve şerh literatürünün yöntemsel eksikliklerine dair çeşitli eleştirilerin bulunması, bu konuda sistematik bir tarama ve analiz ihtiyacını ortaya koymaktadır. Bu bağlamda araştırmada Sünen-i Erbaa ile derleme eserlerden Begavî'nin Mesâbîh'i ve Tebrîzî'nin Mişkât'ında musannifler tarafından tenkid edildiği tespit edilen 1716 rivayet, on farklı şerh üzerinden incelenmiştir. Bu çerçevede, şârihlerin zayıf hadislere yönelik yaklaşımlarının; musannifin eleştirilerini destekleme, eleştirilere itiraz etme veya hadisin sıhhatine dair herhangi bir kanaat belirtmeme olduğu belirlenmiştir. Şârihlerin, musannif eleştirilerini destekleme gerekçelerinin şahsi kanaat belirtme, ek gerekçeler sunma ve örtük destek şekillerinde olduğu görülmektedir. Musannifin eleştirilerine itiraz ederek rivayetleri sahih kabul ederken ise râviyi tevsîk, mütâbaâtın bulunması, teâruz halindeki rivayetler arasını cem? ve te'lîf, nüsha farklılığı gerekçelerini kullanmaktadırlar. Elde edilen bulgular, hadis şerhlerinin durağan ya da yalnızca nakil merkezli metinler olmadığını; aksine eleştirel düşünceyi, metinsel çözümlemeyi ve ilmî tercihleri içeren dinamik yorum alanları olduğunu ortaya koymaktadır. Araştırmanın hem zayıf hadislerin hem de şerh literatüründeki yaklaşımların taşıdığı anlamı görünür kılması, böylece dinî ilimlerin sürekliliğine, kaynakların tutarlı biçimde anlaşılmasına ve ilmî mirasın günümüz araştırmalarına yön verecek şekilde yeniden değerlendirilmesine katkı sunması beklenmektedir.trinfo:eu-repo/semantics/closedAccessHadisŞerh; ŞerhçilikZayıf HadisDoctoral Thesis