Meredova, GunchaRasgele, Pınar GöçKırankaya, Şerife Gülsün2026-07-012026-07-0120252757-9719https://doi.org/10.59838/etoxec.1674401https://hdl.handle.net/20.500.12684/224812023.05.01.1409Bu çalışma, Sakarya ili sınırları içerisinde yer alan Büyük Akgöl’de yaşayan omnivor tür Scardinius erythrophthalmus ile karnivor tür Perca fluviatilis üzerinde ağır metal birikimi ve buna bağlı genotoksik etkileri değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Bu kapsamda, balıklardan alınan periferik kan örneklerinde mikronükleus (MN) ve eritrosit çekirdek anormallikleri yöntemleri kullanılarak genotoksik etki potansiyeli değerlendirilmiştir. Ayrıca, kas dokusunda biriken Al, Fe, Zn, Cu, Mn, Pb, Cd, As, Ni, Co, Cr ve Hg gibi ağır metallerin düzeyleri analiz edilmiştir. Elde edilen bulgulara göre, çevresel kirleticilerin etkilerini yansıtan önemli düzeyde genotoksik yanıtlar her iki türde de gözlemlenmiştir. S. erythrophthalmus bireylerinde MN oranı %16’ya kadar artış gösterirken, P. fluviatilis bireylerinde bu oran %1,80 seviyesinde kalmıştır. Ayrıca, çekirdek anormalliklerinin sıklığı da türler arasında farklılık göstermiştir. Ağır metal analizlerinde, her iki türün kas dokusunda Zn, Pb, Fe, Cu, Al ve Cr gibi metallerin yüksek düzeylerde biriktiği belirlenmiş, ancak bu değerlerin çoğu referans sınırlar arasında ya da altında kalmıştır. Bu bulgular, Büyük Akgöl’deki kirliliğin balıklar üzerinde genetik düzeyde biyolojik etkiler yarattığını ve ağır metallerin balık sağlığı açısından potansiyel riskler oluşturabileceğini ortaya koymaktadır. Bu bağlamda, Büyük Akgöl çevresindeki tarım arazilerinde tarımsal kimyasal kullanımı sınırlandırılmalı ve evsel ile endüstriyel atıklar etkin şekilde kontrol altına alınmalıdır. Ağır metallerin neden olduğu genotoksik etkilerin izlenebilmesi için P. fluviatilis ve S. erythrophthalmus gibi farklı trofik düzeylerdeki türler üzerinde mevsimsel ve uzun vadeli biyomonitoring çalışmaları yürütülmelidir. Ayrıca, balıklarda biriken metallerin planktondan yırtıcı balıklara kadar besin zinciri boyunca taşınabileceği göz önünde bulundurularak, ekosistem temelli koruma stratejileri geliştirilmelidir.en10.59838/etoxec.1674401info:eu-repo/semantics/openAccessGenotoksisitekızılkanat balığıtatlısu levreğisu kirliliğiArticle51334216744010000-0002-4350-698X0000-0002-7558-31380000-0002-5171-9256